نحوه تست موتور تک فاز

آموزش تصویری و مرحله به مرحله عیب یابی و تست موتور تک فاز در این پست بررسی شده است.

نحوه تست موتور تک فاز

نحوه تست موتور تک فاز

وقتی که یک الکتروموتور تک فاز خراب شده باشد معمولا مشکل است که فقط با دیدن ظاهر آن پی به مشکل ببریم. یک موتور که در انبار وجود دارد بدون توجه به ظاهر آن ممکن است کار کند یا نکند. یک بازبینی سریع با استفاده از اهم متر می تواند انجام شود، اما قبل از اینکه از موتور استفاده شود اطلاعات بسیار زیادی باید جمع آوری و سنجیده شود. در حین وارسی و بازدید موتور هیچگاه به برق نیاز نیست از اینرو در تمامی مراحل زیر در حالتی که موتور قبلا به برق وصل شده است موتور را به صورت ایمن از برق جدا کنید. در این مقاله به طور مفصل و تصویری نحوه تست موتور تک فاز را می آموزید.

قسمت اول: بیرون موتور را چک کنید

بندهای زیر را دنبال کنید.

1- بیرون موتور تکفاز را چک کنید. اگر موتور در قسمتهای بیرونی خود دارای هر گونه خرابی به شرح زیر باشد. ممکن است مشکلی وجود داشته باشد که بدلیل اضافه بارهای پیشین یا کاربری نامناسب یا هر دو عمر موتور کاهش یابد.
به بندهای زیر توجه کنید.

بررسی بدنه الکتروموتور

  • سوراخهای نصب جا پیچ یا پایه شکسته باشد.
  • رنگ موتور تک فاز در وسط آن تغییر پیدا کرده باشد (نشان دهنده حرارت اضافی است)
  • مشاهده آلودگی و اجسام خارجی متفرقه که بر روی سیم پیچ موتور تک فاز افتاده یا ریخته باشد از طریق سوراخهای موجود در محفظه موتور.

1- پلاک نامی موتور تک فاز را چک کنید. پلاک نامی یک فلز یا لیبل و برچسپ بادوام می باشد که بر روی استاتور یا محفظه موتور (Frame) آن پرچ یا چسپانده شده است. اطلاعات بسیار مهمی درباره موتور تک فاز در این لیبل موجود است. بدون آن، خیلی مشکل خواهد بود که بفهمیم برای کار مورد نظر ما مناسب است یا خیر. اطلاعات نوعی که بر روی اغلب موتورها وجود دارد شامل موارد زیر است (بر روی برخی موتورها اطلاعات اضافی دیگری درج شده است)

بررسی موارد موجود روی پلاک الکتروموتور

  • نام تولید کننده - نام شرکت تولید کننده موتور تک فاز درج شده است.
  • مدل و شماره سریال - اطلاعاتی که به طور دقیق موتور تک فاز شما را شناسایی می کند.
  • RPM - سرعت دوران روتور موتور تک فاز را در یک دقیقه نشان می دهد.
  • اسب بخار یا کیلووات - توان خروجی که موتور تک فاز می تواند تحویل دهد را نشان می دهد.
  • دیاگرام سربندی - چگونه به ولتاژها و سرعتهای مختلف متصل شود و چگونه دوران موتور تک فاز برعکس گردد.
  • ولتاژ - ولتاژ و فاز مورد نیاز موتور تک فاز را نشان می دهد.
  • جریان - جریان مورد نیاز موتور تک فاز
  • سبک و نوع فریم - ابعاد فیزیکی و نحوه نصب موتور تک فاز
  • نوع IP -نشان دهنده درجه حفاظت موتور در مقابل نفوذ آب و گرد و خاک

در این زمینه جهت آشنایی بیشتر میتوانید به لینک های " خواندن پلاک موتور القایی در استاندارد IEC " و " نحوه خواندن پلاک موتورهای القایی " و " درجه حفاظت موتورهای الکتریکی (کد IP) "

قسمت دوم: یاتاقانهای موتور تک فاز را بررسی کنید.

بندهای زیر را دنبال کنید.

بررسی روان بودن بلبرینگ های الکتروموتور

1- شروع کنید به وارسی یاتاقانها (بلبرینگهای) موتور تک فاز. خیلی از دلایل خرابی موتورها با خرابی بلبرینگ ها رخ می دهد. یاتاقانها به شفت یا مجموعه روتور کامل اجازه می دهند که با آزادی و به صورت نرم در فریم بچرخند. یاتاقانها در در هر دو انتهای موتور که گهگاه محفظه یاتاقان (جای بلبرینگ) نیز نامیده می شود قرار دارند.

چرخاندن شفت الکتروموتور با دست برای بررسی روان بودن گردش روتور

  • انواع مختلفی از یاتاقانها استفاده می شوند. دو نوع خیلی رایج یاتاقان لغزشی ( بوش ) آلیاژ برنج و بلبرینگهای فولادی هستند. برخی از آنها متعلقاتی برای روغن کاری دارند و بقیه به صورت دایمی روغنکاری شده و بدون نیاز به نگهداری هستند.

2- انجام وارسی و چک کردن یاتاقانها.برای بررسی سریع و سرسری یاتاقانها، موتور تک فاز را بر روی یک سطح سخت قرار داده و یک دست خودتان را بر روی موتور بگذارید. و شفت/روتور را با دست دیگر بچرخانید، بدقت نگاه کنید، حس کنید و گوش بدهید به هر علائمی از سایش، خرد شدن فلز، یا ناهمواری گردش روتور. روتور باید آهسته و بیصدا، به طور آزاد و به نرمی بچرخد.

3- در مرحله بعدی شفت را به سمت بیرون و داخل فریم بکشید و هل دهید. یک مقدار حرکت کوچک بداخل یا برون (برای انواع مختلف و اغلب موتورهای تک فاز خانگی با کسری از اسب بخار باید کمتر از 3 میلیمتر ی و در همین حدود) پذیرفته شده است. اما هر چه به مقدار صفر نزدیکتر باشد بهتر است. یک موتور تک فاز که مشکل مرتبط با یاتاقان دارد وقتی که کار می کند و می چرخد صدا دارد، یاتاقانها خیلی گرم شده و به طور بالقوه در نهایت خراب خواهند شد.

عقب جلو کردن شفت موتور برای بررسی میزان لقی شفت

 قسمت سوم: چک کردن سیم پیچی

بندهای زیر را دنبال کنید

سیم پیچی الکتروموتور

1- سیم پیچ را از نظر اتصال کوتاه به بدنه (Frame) چک کنید. اغلب موتورهای با کاربرد در لوازم خانگی در صورتی که سیم پیچ آنها اتصال کوتاه شده باشد کار نخواهند کرد و احتمال دارد فیوز قطع کرده و یا مدار شکن در همان لحظه باز شود. (در برخی از سیستمها که سیم کشی زمین نشده است موتور تک فاز با سیم پیچ اتصال کوتاه شده ممکن است کار بکند یا احتمال دارد فیوز یا مدار شکن برق را قطع بکند)

1- از یک اهم متر برای بررسی مقدار مقاومت اهمی استفاده کنیدبا یک مولتی متر تنظیمات و پروبها را بر روی اندازه گیری مقاومت اهمی تنظیم کنید. پروبها را در سوکت مناسب قرار دهید.معمولا سوکتهای COM و اهم هستند. (در صورت نیاز راهنمای استفاده از مولتی متر را مطالعه کنید). بالاترین رنج مقیاس را انتخاب کنید(R X 1000یا مشابه آن) اهم را با اتصال پروبهای اندازه گیری به یکدیگر صفر کنید،(جهت تنظیم). اگر ممکن است سوزن عقربه را در نقطه صفر تنظیم کنید (برای اهم مترهای آنالوگ). مکان اتصال زمین فریم را پیدا کنید. (معمولا سبز رنگ و نشان زمین دارد) و یا هر قسمت فلزی از فریم (اگر نیاز به اتصال خوب با فلز فریم می باشد قسمتی از رنگ سطح فریم را بخراشید). یکی از پروبهای آزمون را بر روی آن نقطه فشرده و پروب دیگر را به هر کدام از سر سیمهای خروجی از موتور تک فاز وصل کنید، به طور ایده آل، مولتی متر بایستی به طور آشکار بالاترین مقاومت خود را نشان دهد. مطمئن شوید که بدن شما قسمتهای فلزی موتور تک فاز تحت آزمون را لمس نکرده باشد. (مقاومت بدن ازمون را به خطا خواهد انداخت)

مواتی متر دیجیتال برای بررسی سلامت سیم پیچ

  • پس از انجام آزمون، دستگاه اهم متر باید همیشه مقدار مقاومتی در محدوده مگا اهم نشان دهد. بعضی اوقات، مقدار مقاومت به مقدار چند صد هزار اهم نیز می رسد. ممکن است قابل قبول باشد اما هر چقدر این مقاومت بیشتر باشد بهتر است. مقاومت زیر 500 کیلو اهم مردود است.
  • بسیاری از مولتی مترهای دیجیتال امکان تنظیم نقطه صفر ندارند و مرحله تنظیم کردن نقطه صفر در این مولتی مترها بی معنا است.

1- بررسی کنید که سیم پیچ ها مدار باز نبوده و یا نسوخته باشند. بسیاری از موتورهای تک فاز و سه فازی که مستقیما با ولتاژ خط راه اندازی می شوند (مورد استفاده در کاربردهای خانگی و کاربری های صنعتی به ترتیب) به سادگی می توانند با استفاده از اهم متر در رنج پایین اندازه گیری اهم متر (R x 1) چک و بررسی شوند. مجددا نقطه صفر اهم متر را تنظیم کنید، و مقاومت بین سر سیمهای مختلف موتور تک فاز را اندازه گیری کنید. در این حالت، از دیاگرام اتصالات سیم بندی موجود در موتور تک فاز کمک بگیرید تا مطمئن شوید که به درستی سر و ته هر سیم پیچ را اندازه گیری می کنید.

ظاهر سوخته سیم پیچ یک الکتروموتور

ظاهر سوخته سیم پیچ یک الکتروموتور

 

  • به استثنای مقاومتهای خیلی کم و نزدیک به صفر، مقاومت کم چند اهمی معمولا تک رقمی مورد انتظار ما از یک سیم پیچی سالم است. مظمئن شوید که پروبها درست متصل شده و به بدنه وصل نشده باشند. در این حالت مقدار قرائت اهم متر درست نخواهد بود. مقادیر بیشتر از این اعداد بیانگراحتمال وجود مشکل است و مقادیر مقاومت اهمی خیلی بالا نشان دهنده این است که سیم پیچی آسیب دیده و مدار باز شده است. یک موتور تک فاز با مقاومت زیاد کار نخواهد کرد.

قسمت چهارم: عیب یابی بقیه عوامل بالقوه خرابی

1- خازن استارت و دائم کار که برای راه اندازی و کارکرد دائم در برخی از موتورهای تک فاز مورد استفاده هستند را در صورت موجود بودن بر روی موتور بررسی کنید. بیشتر خازنها برای حفاظت در مقابل آسیب دیدگی توسط یک پوشش فلزی یا پلاستیکی بر روی قسمت خارجی موتور تک فاز محافظت شده اند. محفظه نگهدارنده خازن برای دسترسی به خازن جهت بازدید و تست آن بایستی برداشته یا باز شود. یک بازرسی چشمی ممکن است نشت کردن روغن را از پوسته خازن نشان دهد، تورم و بادکردگی پوسته خازن، یا هر گونه سوراخ در پوسته،بوی سوختگی یا دود زدگی – همه عوامل یالقوه خرابی هستند.

الکتروموتور تکفاز و خازن آن

  • بررسی کردن خازن از نظر الکتریکی می تواند توسط یک اهم متر انجام شود. پروبهای تست را بر روی ترمینالهای خازن وصل کنید، مقاومت باید از مقداری کوچک شروع شود و رفته رفته با تحویل ولتاژ کوچک که باطری اهم متر دارد به تدریج خازن شارژ می گردد. اگر مقدار مقاومت اتصال کوتاه باشد یا افزایش نیابد، احتمالا خازن دچار مشکل شده است و احتمالا نیاز به تعویض دارد. قبل از تلاش برای تست مجدد خازن بایستی اجازه یابد به مدت 10 دقیقه یا بیشتر دشارژ گردد.

در این قسمت پیشنهاد می نماییم جهت کسب اطلاعات بیشتر به " تعویض خازن راه انداز و دائمی الکتروموتور القایی تکفاز " و " نحوه تست کردن خازنهای الکتروموتور تکفاز " و " دلایل استفاده از مقاومت در خازن راه انداز موتور " مراجعه نمایید.

1- محفظه درپوش عقب موتور تک فاز و کلید گریز از مرکز را چک کنید. برخی از موتورها دارای کلید گریز ار مرکز هستند که برای سوئیچ کردن خازنها و سیم پیچی استارت استفاده می شوند. که در یک سرعت خاصی وارد مدار شده یا از مدار خارج می شوند. کنتاکتهای سوئیچها را چک کنید که خال نزده و ذوب نشده باشند یا با آلودگی ها و گریس که از اتصال خوب جلوگیری می کنند آلوده نشده باشند. از یک پیچ گشتی استفاده کنید تا مطمئن شوید مکانیزم سوئیچ و همه فنرها می توانند آزادانه حرکت کنند.

محل قرار گیری کلید گریز از مرکز الکتروموتور زیر درپوش غقب

1- کاسه باد و فن را چک کنید. یک موتور نوع TEFC طبق استاندارد NEMA یک موتور کاملا پوشیده خنک شونده با فن است. پره های فن در پشت یک حفاظ فلزی در انتهای موتور قرار گرفته اند. مطمئن شوید که حفظ فلزی (کاسه باد) به طور ایمن به بدنه موتور متصل شده باشد و با آلودگی ها و خاک و شن پر نشده باشد. سوراخهای موجود در کاسه باد فلزی انتهای موتور نیاز است کاملا باز و هوا به راحتی از طریق آنها جریان یابد. در غیر اینصورت، موتور تک فاز بیش از اندازه داغ شده و در نهایت خواهد سوخت.

پروانه و کاسه باد الکتروموتور

1- موتور تک فاز مناسب و درست را با توجه به شرایطی که در آن کار خواهد کرد انتخاب کنید. مراقب باشید موتورهایی که دارای درجه حفاظت بالا مثل IP55 هستند می توانند در معرض پاشش مستقیم آب یا رطوبت قرار گیرند، و موتورهای که کاملا باز هستند IP00 نمی توانند در معرضهیچ نوع آب و رطوبتی قرار گیرند.

در هنگام نصب الکتروموتور به عدد IP درج شده در پلاک آن دقت کنید. برای اطلاعات بیشتر در این مورد به مقاله درجه حفاظت موتورهای الکتریکی مراجعه کنید.

البته در این مقاله در مورد نحوه تست موتور تکفاز صحبت شد اما جهت انجام تعمیرات در مورد این موتورها پیشنهاد می کنم از مقاله " تعمیر موتور تکفاز " دیدن فرمایید.

 

مرجع:

Wiki How to Check an Electric Motor

 

نظرات کاربران

Responsive image
توحید
1397/09/08

دلیل صفر نشان دادن آمبرمتر امبری در هنگام اندازه گیری فن تکفاز کوچک چیست.با تشکر.

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام آقای توحید

سوال شما را خیلی خوب متوجه نشدم. چرا باید جریان در هنگام اندازه گیری در حالت تکفاز صفر شود؟

Responsive image
ehsan
1397/08/09

سلام ببخشید اگر یک موتور پس از روشن کردن کار نکند ولی صدای عبور جریان برق در آن شنیده شود و با یک حرکت کوچک و چرخاندن محور آن شروع به کار کند بدونه هیچ مشکلی مثل قبل نه صدای زیاد و نه داغ شدن موتور علت از کجاست که استارت نمیکنه از خازن؟ ممنون

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام احسان

ضعیف بودن خازن می تواند یکی از عوامل آن باشد سوختن سیم پیچی استارت یا درست عمل نکردن تخته پلاتین و گاورنر از عوامل دیگر این مشکل هستند برای تست خازن آن را از مدار جدا کرده و تخلیه کنید و سپس ظرفیت آن را اندازه گیری کنید نباید بیشتر از 5 درصد با مقدار ظرفیت نوشته شده بر روی آن اختلاف ظرفیت داشته باشد.

Responsive image
یوسف توکلی
1397/06/26

سلام مهندس جان .بسیار مننون از مطالب مفدتون.سوالی داشتم.الکترو موتوری داریم که هنگام وصل به برق موتور صدای نعره میده و کار نمی چرخد حتی با کمک دست.ولی در زمان قطع برق و با کمک دست براحتی بدون ایراد کار میکند.خازن رو هم تست و هم تعویض کردم درست نشد.ایراد چی میتونه باشه.خیلی ممنون

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام یوسف جان

اینکه موتور در حالتیکه به برق متصل نیست بصورت روان می چرخد تقریبا نشان دهنده این است که از نظر یاتاقانها مشکلی ندارد اما در صورتیکه با اتصال آن به برق صدای نامتعارف تولید می کند احتمالا سیم پیچ آن آسیب دیده است. سیم پیچهای موتور را با اهم متر تست کنید و در صورتیکه به نتیجه نرسیدید موتور را به تعمیرکار نشان دهید.

Responsive image
صادق
1397/05/02

با سلام.در تست مقاومت سیم پیچ های موتور نسبت به بدنه دارای مقاومت در حد چند اهم مشاهده شده ولی زیر بار بدنه موتور فاقد ولتاژ میباشد.دلیلش چیست و ایا استفاده از موتور خطر دارد

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام صادق جان

در هنگامی که سیم پیچی با بدنه اتصالی داشته باشد به مرور سیم پیچ آسیب خواهد دید و استفاده از چنین موتوری خطرناک خواهد بود. و اگر کولر یا دستگاه شما دارای ارت باشد سیستم حفاظتی عمل خواهد کرد.

Responsive image
علی
1397/04/30

با سلام چرا از یه موتور تک فاز 5 رشته خارج شده؟ یه فاز ونول جدا، یه فاز و نول و ارت هم جدا! میشه راه اندازیشو توضیح بدید... تشکر

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام علی جان

احتمالات متفاوتی وجود دارد اما احتمالا دو رشته سیم مربوط به خازن موتور باشد. به پلاک موتور مراجعه کنید.

Responsive image
مسعود
1397/04/09

با سلام من الکتروپمپی دارم ک سیم پیچی شده و فاقد پلاک هستش به نظرم بیش از حد داغ میکنه چجوری میتونم بفهمم که که جریان و گرم شدنش نرمال است ممنون میشم پاسخ را ایمیل کنین

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام مسعود جان

برای این کار باید موتور را تست حرارتی بکنید فقط به یک اهم متر ساده نیاز دارید روش انجام کار در استاندارد ملی ایران INSO 3772-1 تشریح شده است. استاندارد را به راحتی می توانید از وبسایت سازمان ملی استاندارد ایران دریافت کنید.

Responsive image
M
1397/03/19

بسمه تعالی سلام و عرض ادب... ابتدا تشکر میکنم از شما مهندس ارجمند بخاطر مطالبی که ارائه کردین و سایت علمی که ایجاد کردین. یک سوال هم دارم : راه تشخیص خازن راه انداز ( موقت ) از خازن دائم، در موتورهای تکفاز به چه صورت می باشد؟ خیلی ممنون

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام ماجد جان

خیلی ممنون از لطفی که به ما دارید. خازنهای راه انداز معمولا ظرفیت بالاتری نسبت به خازن دائم کار دارند و ولتاژ کاری آنها پایین است. و سختار داخلی آنها معمولا دارای دی الکتریک روغنی است و تلرانس آنها بالا است تا 20 درصد و بیشتر اما تلرانس خازنهای دائم کار معمولا 5 درصد است.

Responsive image
امید
1397/03/18

سلام در صورت امکان نحوه تست سیم پیچ راه انداز موتور کولر آبی را از روی کلمپ های آن توضیح دهید و فرق خرابی آن با خرابی بوش ها را توضیح دهید چون هر دو باید هل داده شوند تا به حرکت در آیند

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام امید جان. یکی از علائم سوختن سیم پیچ استارت این است که موتور خود به خود راه اندازی نمی شود و با بهم خوردن تنظیم پلاتین ها هم ممکن است این اتفاق رخ دهد. تنظیم این موارد نیاز به تجربه زیادی دارد و بر روی کاذ نمی توان توضیح داد شاید یک روز یک پادکست در این مورد ساختیم.

Responsive image
رسول
1397/03/12

با سلام خدمت استاد گرامی و تشکر از مطالب ارائه شده.

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام رسول جان

ممنون از لطفی که به بنده دارید. متشکرم.

Responsive image
محمد بهلولی
1397/02/09

باسلام خدمت استاد گرانقدر جناب اقای کریمی اگه میشه لطف کنین نحوه تست وعیب یابی موتور تکفاز را تشریح بفرمایید یا ویدیوی اموزشی در این رابطه اپلود کنین مرسی

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام محمد جان

در برنامه داریم که در این مورد پادکست بسازیم. ممنون از لطفت.

Responsive image
جلال
1397/01/28

ممنون از توضیحات کامل و مفیدتون

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام جلال جان

خوشحالم که مورد توجه شما قرار گرفته است.

Responsive image
قربانی
1396/09/16

ممنونم.

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

ممنون از لطف شما جناب قربانی

Responsive image
مرتضی قربانی
1396/07/13

ممنون از زحمات شما

نظر خود را ثبت نمایید

CAPTCHA code