قواعد تعمیر و نگهداری الکتروموتورها

تعمیر و نگهداری درست از توقفهای ناخواسته جلوگیری می کند. و شامل 1- نگهداری پیشگیرانه 2- نگهداری پیشگویانه 3-تعمیر و نگهداری واکنشی می باشد.

قواعد تعمیر و نگهداری الکتروموتورها

قبل از شروع این مبحث، جهت آشنایی با موتورهای القایی " دسته بندی موتورهای الکتریکی " و " ساختمان موتورهای القایی سه فاز " را مطالعه نمایید.

تعمیر و نگهداری الکتروموتور و یا موتور القایی یک برنامه تعمیر و نگهداری که به خوبی و با دقت طراحی شده است هنگامی که درست استفاده شود می تواند به صورت خلاصه شامل موارد زیر باشد.

  1. نگهداری پیشگیرانه
  2. نگهداری پیشگویانه
  3. تعمیر و نگهداری واکنشی (Reactive)

سیکلهای بازرسی و نظارت به نوع الکتروموتور و شرایط کارکردی آن بستگی دارد. موتور به منظور جلوگیری از خرابی و طولانی تر شدن طول عمر خود نیاز به تعمیر و نگهداری منظم دارد. معمولا گفته می شود که موتورها و قطعات آنها بایستی هر 6 ماه تست و در صورت نیاز سرویس و تعمیر شوند. فقط در این صورت است که نگهداشتن طول عمر مفید و راندمان موتور ممکن می شود.

فاکتورهای موثر بر طول عمر موتور

شکل شماره (1) :عواملی که بر اثر عدم تعمیر و نگهداری مناسب بر طول عمر موتور تاثیر می گذارند.

1- نگهداری پیشگیرانه موتور

هدف از این نوع نگهداری جلوگیری از ایجاد مشکلات حین عملکرد و اطمینان یافتن از این که موتور به طور مستمر در حالت معمولی یک کارکرد قابل اطمینان را تامین می کند، است. نگهداری پیشگیرانه بخشی از نگهداری برنامه ریزی شده کل سیستم است.

نگهداری پیشگیرانه موتور

شکل شماره (2) : نگهداری پیشگیرانه موتور

2- نگهداری پیشگویانه موتور

هدف از این نوع نگهداری موتور، رسیدن به این مساله است که اطمینان یابیم نوع صحیح نگهداری در زمان صحیح انجام می شود. به منظور تعیین کردن این دو پارامتر، نیاز داریم عملکرد موتور را به صورت پیوسته و منظم پایش کرده و مشکل را قبل از آنکه واقعا رخ بدهد شناسایی کنیم.

3- تعمیر و نگهداری واکنشی (Reactive)

هدف اصلی از این نوع نگهداری، تعمیر و جایگزینی موتور در هنگام رخداد خرابی است. تعمیر و نگهداری راکتیو (انفعالی) به عنوان تعمیر و نگهداری از کار افتادگی نیز شناخته می شود، در این نوع فعالیت هیچ نوع سرویس یا اندازه گیری های منظم انجام نمی شود.

نکاتی درباره تعمیرات و نگهداری پیشگیرانه

از کار افتادگی دستگاههای صنعتی بسیار پر هزینه است، بدلیل اینکه اگر قسمتی از فرآیند از کار بیفتد کل فرآیند متوقف خواهد شد. نگهداری پیشگیرانه موتور با یک مبنای منظم می تواند کمک کند که از خرابی موتور جلوگیری شود و در نتیجه از توقف ناخواسته خط تولید جلوگیری خواهد شد. در پاراگراف های بعدی برخی از ارکان مهم تعمیر و نگهداری پیشگیرانه در الکتروموتورها معرفی و بررسی خواهد شد.

تست کردن موتور برای تعمیر و نگهداری پیشگیرانه

شکل شماره (3) : انجام آزمونهایی برای تعمیر و نگهداری پیشگیرانه الکتروموتور

4- اقداماتی برای انجام تعمیر و نگهداری پیشگیرانه

 

1-4- تهویه موتور

اگر موتور در محیطی با تهویه کم و محدود نصب و بهره برداری شده باشد، ممکن است دمای موتور به دماهای بالایی برسد که می تواند به عایق بندی موتور و گریس یاتاقان آسیب بزند. و گرد و خاک و آلودگی ها نیز می توانند باعث گرفتگی و مسدود شدن سوراخها و مجاری تهویه موتور گردند.

از اینرو، به منظور جلوگیری از افزایش دمای بیش از اندازه موتور، مهم و حیاتی است که آلودگی ها به صورت منظم از محل های تهویه هوا زدوده شوند. با اینکه موتورها حفاظت شده اند، خیلی مهم است که موتورها را در جایی با تهویه دایمی نصب کنیم به گونه ای که دماهای زیاد به عایق و یاتاقانهای آن آسیب نزند. به هر مقدار که موتور خنک تر کار کند، طول عمر آن نیز افزایش می یابد. بنابراین، سرپوش فن و پره های خنک کننده بایستی حتی الامکان تمیز شوند.

مسدود شدن مسیر تهویه توسط آلودگی

شکل شماره (4) : گردوخاک و کثافات اغلب معابر تهویه را مسدود می کنند.

2-4- رطوبت و چگالش (condensation)

در موتور محفظه بسته با IP55، بخار آب ممکن است چگالیده شده و به مایع تبدیل شود و در نتیجه به سیم پیچها و یاتاقانهای موتور برسد. از اینرو، در این نوع موتور، دمای موتور همواره گرمتر از دمای محیط مجاور در حالت پایدار باشد. این کار را می توان با راه حل دیگری مانند برداشتن درپوش تخلیه انجام داد که اجازه خواهد داد میعانات آب از موتور خارج شوند.

توجه: برداشتن درپوش تخلیه درجه حفاظت موتور را از IP55 به IP44 تقلیل خواهد داد.

استاتور مجهز به المنت برای اجتناب از میعان

شکل شماره (5) : استاتور تجهیز شده با المنت گرم کننده برای ممانعت از مشکلات میعان.

3-4- اتصالات شل (Loose connections)

تمامی اتصالات الکتریکی باید سفت و محکم با گشتاور توصیه شده بسته شوند. خزش در پیچها و سیکلهای کاری معمولا باعث باز شدن اتصالات می گردد. فیوزها، اتصالات کابلها، کنتاکتورها و مدار شکن ها اغلب در معرض شل شدن اتصالاتشان هستند و بایستی به صورت منظم چک شوند.

اتصالات الکتریکی الکتروموتور

شکل شماره (6) :تمام اتصالات الکتریکی باید سفت و محکم باشند.

4-4- عدم تعادل ولتاژ و جریان

عدم تعادل ولتاژ و جریان مطمئنا یکی ازحوزه های نگرانی است و مقادیر آنها به منظور جلوگیری از ایجاد مشکل در موتور بایستی مرتبا چک شود. عدم تعادل ولتاژ هنگامی رخ می دهد که دامنه ولتاژهای سه فاز متفاوت از همدیگر است. عدم تعادل ولتاژ باعث عدم تعادل جریان نیز می شود.

این مساله باعث انواع مختلفی از مشکلات می شود. لرزش، گشتاور ضربانی و افزایش دمای بیش از حد سیم پیچ یکی یا چند فاز، از آن جمله آنها است. عدم تعادل ولتاژ منجر به کاهش راندمان موتور و کوتاهتر شدن عمر آن می شود.

عدم تعادل ولتاژ مطابق رابطه زیر قابل محاسبه است.

محاسبه عدم تعادل ولتاژ

5-4- کم بودن و اضافه بودن ولتاژ

کم و اضافه بودن ولتاژ عایقهای استاتور موتور را فرسوده می کند. کم بودن ولتاژ در عایقها تنش حرارتی ایجاد می کند.

در ولتاژهای پایین تر، موتور در راندمانی کمتر از بار کامل خود کار می کند، داغتر کار کرده، دارای لغزش بزرگتر بوده، گشتاور کمتری تولید کرده و احتمالا طول عمر کوتاهتری خواهد داشت.

معولا، موتورهای القایی قادر به تحمل شرایط اضافه ولتاژ هستند. اما، اضافه ولتاژهای شدید ممکن است باعث اتصال کوتاه حلقه های سیم پیچها، اتصال فاز به فاز یا اتصال فاز به زمین شود. که این اتصال کوتاه، بین فازها یا بین فازها و بدنه می باشد.

عمده دلایل خرابی الکتروموتور

شکل شماره (7) :عمده دلایل خرابی و آسیب به موتورها، مطابق با تحقیقات انجام شده توسط Electrical Research Association, USA

در حال حاضر، یاتاقانها اجزایی در موتورها هستند که بیش از همه در معرض فرسایش قرار دارند. به دلیل اینکه به مرور زمان با افزایش راندمان موتورها، سیستم عایقی کمتر در معرض دماهای زیاد و بالا قرار دارد. خطا و خرابی عمده ایجاد شده اتصال کوتاه نیست بلکه صدای نامطلوب یاتاقانها و خرابی آنها است.

از اینرو، هنگام اجرای تعمیر و نگهداری پیشگیرانه بر روی موتور، جایگزینی و نگهداری یاتاقانها در عمل از فاکتورهای مهم است.

شکل شماره (8) : دلایل خرابی در بلبرینگهای غلطکی

باید به این نکته توجه کرد که تنها 1% از بلبرینگهای غلطکی به عمر مورد نظر می رسند.

برخی از یاتاقانها به عنوان یاتاقانهای گریس کاری شده برای کل عمر یا یاتاقانهای بدون نیاز به نگهداری معرفی و وارد بازار شده اند. اما، این کلمات گمراه کننده هستند. اینها دلیل بر این نیستند که یاتاقانها اصلا نیاز به نگهداری ندارند. یاتاقانهای گریس کاری شده برای کل عمر یا یاتاقانهای بدون نیاز به نگهداری نیز سرانجام بایستی تعویض گردند. زمان آن بستگی به دو عامل طول عمر یاتاقانها (L10h) و بر طول عمر گریس مورد استفاده برای روانسازی (F10h) دارد.

توجه: طول عمر یاتاقانها بین 16000 تا 40000 ساعت یا بیشتر متغیر است. طول عمر گریس معمولا تحت شرایط کاری عادی حداقل 40000 ساعت است.

طول عمر یاتاقان

طول عمر یاتاقان ها بر اساس خستگی و پیری مواد در صورتی مقدار بار و سرعت عملیاتی موتور را بدانیم قابل محاسبه است. برای صحت این محاسبات لازم است یاتاقان بدرستی نصب و روغن کاری شده باشد. محاسبات شرایط کاری تعریف نشده و مضر را در نظر نمی گیرد.

روانکاری یاتاقانها

یاتاقانها در موتورهای استاندارد معمولا با گریس روانکاری می شوند به دو طریق یا یک بار(برای تمام عمر گریس خورده) که این گروه قابل گریس کاری مجدد نیستند، یا آنها ممکن است از طریق گریس خور یاتاقان قابلیت روانکاری و اعمال گریس مجدد را داشته باشند.

عمده دلایل خرابی زودهنگام یاتاقانها موارد زیر هستند. نصب اشتباه آلودگی جابجایی نادرست نگهداری نادرست عدم روانکاری یا روانکاری نادرست (روانساز خیلی کهنه، مقدار نادرست روانکار، آلودگی در روانکار و غیره)

نظافت

موتور بایستی تمیز نگهداری شود، عاری از گرد و غبار، خاک و شن و روغن باشد. برای تمیزکاری باید از برسهای نرم یا کهنه های کتان تمیز استفاده کرد. برای حذف گرد و غیار غیر ساینده از کاور فن و انباشت کثافت بر روی فن و پره های خنک کن باید از جریان هوای فشرده استفاده کرد.

جعبه ترمینالهای موتور که با درجه حفاظت IP55 منطبق شده اند بایستی نظافت شوند. ترمینالهای آنها باید عاری از اکسیداسیون بوده و از لحاظ مکانیکی در شرایط خوبی باشند. و تمام فضای استفاده نشده در آن عاری از گرد وغبار باشد. برای استفاده تحت شرایط محیطی نامساعد موتورهای با حفاظت IP(W) 55 توصیه شده است.

در پایان، پیشنهاد ما به شما این است که با مطالعه

تست سیم پیچ موتور سه فاز با اهم متر

دلایل افزایش تلفات در موتورهای بازپیچی "

چگونه مقاومت عایقی موتور را اندازه گیری کنیم

اندکی تخصصی تر به موضوع تعمیر ونگهداری بنگریم. البته جهت مطالعات بیشتر نیز میتوانید به بخش مقالات مرتبط که در سمت راست صفحه قرار دارد مراجعه نموده و اطلاعات مورد نیازتان را استخراج نمایید. 

 

 مرجع: http://electrical-engineering-portal.com

نظرات کاربران

Responsive image
رضا
1397/01/19

باسلام وتشکر از سایت خوب و توضیحات شما. یک سوال داشتم. ممنون میشم جواب بدین. یک موتور 6کیلوولت 250 کاوآ که حدود یک سال از تعویض بالبرینگش میگذره دچار سروصدا شده ولی لرزشش تغییری نکرده و در رنج مناسب و پایینی هست. آیا ممکنه این سروصدا ناشی از چیزی غیر از خرابی بالبرینگ باشه؟

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

عوامل مغناطیسی که به سیم پیچی مربوط می شوند هم می توانند باعث ایجاد نویز در ماشین شوند. که هر کدام باید جداگانه بررسی شوند. جنس بلبرینگ و جریانهای گذرنده از شفت و بار نامتقارن بر روی شفت نیز بشدت بر روی خرابی یاتاقان تاثیر گذار هستند.

Responsive image
محمد حسین مالکی
1396/11/04

سلام خسته نباشید یک موتور زیمنس ۱۱ کیلو وات که برینگ سر جلو و عقب تعویض شده و نیز درپوش سر جلو محل قرار گیری برینگ کمی گشاد کرده بود که با شین های برنجی آن را رفع کردیم و فقط خود موتور را تست کردیم اما پس از ۵ ساعت تست فقط شفت موتور قسمت سر جلو دمای آن حدود ۶۰ درجه سانتیگراد بود و جریان موتور ۹.۵ آمپر دلیل این گرمای زیاد چیست؟؟؟ باتشکر

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام آقای مالکی

جریان 9.5 آمپر خیلی غیر متعارف نیست اما از موتورهای نرم تولید ما (شرکت الکتروژن) مقداری بیشتر است که می تواند نشان دهنده مونتاژ نامناسب یا فشار بر روی بیرینگها باشد. در صورتی که سر شفت داغ می شود ایراد را در مونتاژ و عدم تقارت بیرینگها ببینید. البته اگر از درایو استفاده می کنید جریان سیگما نیز ممکن است با عبور جریان از بیرینگ باعث مشکلات جرقه و داغ شدن آن گردد. ولی موتوری که با ولتاژ شبکه مستقیم و بدون درایو کار می کند نباید شفت آن داغ شود.

Responsive image
hamid ahmadi
1396/08/30

جناب مهندس سلام با توجه به هزینه های بالای خرید بال برینگها و رول برینگها در تعداد الکتروگیربکسهای نصب، حضرت عالی بحث فیلرگیری برینگها را پیشنهاد می کنید، مهندس در ضمن اگر برایتان مقدور بود مجموعه تجهیزات جانبی که نیاز است تا الکتروموتورها را در حالت کار باقی نگهداشت لیست کنید ممنون میشم.

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام حمید جان

تا آنجایی که من دیده ام بحث فیلر گیری بیشتر در یاتاقان لغژشی یا همان بوشها مطرح است. اگر امکان دارد بیشتر توضیح دهید. اما در مورد سوال دوم روشها و الزامات متفاوت و متعددی برای حفاظت موتور وجود دارد که در مقاله "حفاظت تعبیه شده در الکتروموتورها" تعدادی از آنها تشریح شده است. اما اگر سوال شما چیز دیگری است بفرمایید تا پاسخگو باشم. شماره من بر روی صفحه اصلی قرار دارد در صورت تمایل تماس بگیرید تا در صورت امکان بیشتر راهنمایی کنم.

Responsive image
احسان
1395/12/17

باسلام وخسته نباشید.ببخشید یه سوال خدمتتون داشتم اینکه اگر موتوری با کلاس عایقی fو دایم کار باشه بهتره هر چند روز یا هرچند ساعت بهش استراحت بدیم. ممنون میشم پاسخ بدید.

Responsive image
محمدرسول کریمی(مدیر سایت)

سلام احسان جان، طبق استاندارد IEC60034-1 و استاندارد ملی ایران به شماره 1-3772 موتوری که بصورت پیوسته کار می کند با چرخه S1 در پلاک آن مشخص می گردد. که موتورهای مورد استفاده عمدتا در این گروه قرار دارند. شرکت سازنده در این حالت تضمین کرده است که  تا پایان عمر آن شما می توانید بصورت پیوسته و بدون توقف از آن استفاده کنید. اینکه بعد از مدتی کارکردن بگذاریم موتور استراحت کند مبنای علمی و استانداردی ندارد. در صورت استفاده پیوسته، از عمر مفید آن نیز کاسته نخواهد شد.

Responsive image
سعید
1395/10/30

خیلی ممنون از سایت خوبتون

Responsive image
حامد مقصودي
1395/10/24

سلام خسته نباشيد خيلي خيلي ممنونم بهترين اطلاعات رو از سايت شما بدست اوردم باز هم ممنونم

نظر خود را ثبت نمایید

CAPTCHA code